Thoes
t Nije haaidendom of hou God zowat oet Grunnen verswon


Noa Reduktie ien 1594* kregen kalvinisten ien Grunnen n beveurrechte pezietsie. Hou t kalviniseren ien t Oldambt en Westerwolle heergoan is, kin je lezen ien t bouk van Geert Luth: Ongepast gedrag. Ruim 200 jaar calvinisering en sociale disciplinering in de classis Oldambt en Westerwolde (ca 1600 – 1800).
Verspraaid deur pervinzie bleven ook nog wat lutje roomse gemainschoppen bestoan, benoam ien Stad en ien enklaves as Kloosterboeren, Oethoezen en nog zo’n stukkewat.
Op t Hogelaand werren roomse jonges om heur geloof tot aan zesteger joaren tou op stroat oetscholden:

Roomse poepen, luzzen gain zoepen, luzzen gain brij.
Ze binnen apmoal aan … de schieterij!

Roomse papen, klimmen als apen, hoog in de bomen,
om dichter bij Maria te komen.

Mor roomse jonges laiten heur deur òfgeschaaiden nait op kop schieten en bèlkten vot trug:

Koksioanen, kovviekroanen,
Aaierdoppen, kletskoppen.

Koksen, of Koksioanen bennen nuimd noar Ds. Hendrik de Cock oet Veendam. Naodat e as domie van Oldrom/Ulrum ofzet waas, het e hom mit zien volgelingen ofschaaiden van de ‘valsche’ Rechtfermaaierde Kerk. Dat waas Nederlands Hervörmde Kerk**. Koksen (Gereformeerde kerk) worden doarom ook wel ofgeschaaiden nuimd.

Kokse keuzen, mit heur rooie neuzen,
Mit heur dikke lippen, doar zit duvel op te wippen.

Reffermaaierden laiten heur ook nait onder t mous stoppen:

Jeuden en Menisten, bedraigen ale Kristen,
Lutterzen komt t op roakeldais aan,
Rechtfermaaierden goan der liek op aan.

Koksioanen waren nait bie elk te lieden***. Ien Ter Laans NGW wordt vermeld: ‘Motregen en Koksioanen doar mon-je veur oppazen; ze binnen aal baaident fien!’ t Westen van pervinzie, benoam Grootegast en Zuudhörn het n konsentroatsie Vrijgemoakte reffermaaierden.
Wat diskrimenoatsie aangaait waren Grunnegers gloepend demokroaties of egalitair, wat ie willen. Elkenain diskrimeneerde elkenain!
Ien Veenkolonies werren verschillende kolonies voak deur geliekgezinde groepen bevolkt. Zo ontstonden bevubbeld roomse dörpen as Zandbaarg en Kopstukken. Ook n Doopsgezind dörp as Luloa (veenkelonie onder Hoogezand) is hier n veurbeeld van. Stad wer ien 1956 zetel van t bisdom Grunnen, dat de drij noordelke pervinsies en Noordoostpolder omvat.

Anno 1809 waas t grootste dail van Grunnegers, om en bie 86%, reffemaaierd (hervörmd) en zo’n 8% rooms. Grunneger literoatuur is deurdesemd van kristelke thema’s en dat het ribschiere verhoalen opleverd, zo as n Oetmiening ien n jachtwaide, deur Wicher Reinking, Hoesbezuik, deur Annie van Dijken-Hooghuis, Jan Bos (ien: Mooi volk), J.K. Harms (ien: Aan raand van tied)**** en Punkgereformeerd, deur Henry Hes.

Winschoot haar tot Twijde Wereldoorlog aan tou n relatief grode jeudse gemainte*****.


Net aans ale aandern werren jeuden ook oetscholden:

Joppie, Joppie Jeude,
Wat hestoe in dien zak?
- n Moatje jannever
En n sloatje tebak.

Ien Ter Laans NGW staait n slimmer scheldverske, mor dij duur ik hier zowat nait bie te zetten: 'Tingeling, zit n jeud ien daip. Loat hom mor verzoepen, ik help hom nait!' Dat zel tegenworreg vot as antisemitisme oetlegd worden en dat waas t nait per se. Elkenain schol op elkenain. Haardop en nait anoniem zo as tegenworreg op internet.

Jan Sleumer


** 27e Canon van Groningen.
*** Henry Hes: Punkgereformeerd + andere roege verhoalen en gedichten. Lees t
      verhoal ‘’Vroug der bie…1.
**** H. Diemer, J. Loer: Twee eeuwen Gronings. Golden toal. Blz. 45, 97, 154, 178.
***** www.historiejoodsgroningen.nl